Driedimensionaal kunstwerk siert de gevel van de Grijze Generaal

‘Zwemmers’ bepalen het beeld van Eindhovens wooncomplex
De kunstenares Hieke Luik maakte een sprong van plezier toen ze de mock up (het proefmodel) van ‘de zwemmer’, het driedimensionale kunstwerk zag, dat de gevel gaat sieren van het appartementencomplex de Grijze Generaal in Eindhoven. “Vol spanning kijk ik uit naar het moment dat het project helemaal klaar is”, zegt de Enschedese kunstenares opgetogen.

Tegenover winkelcentrum Woensel en het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven bouwt woningcorporatie Wooninc een groot combinatiecomplex van wonen en maatschappelijke voorzieningen. In totaal worden ruim 150 huur/koopappartementen voor senioren gebouwd. Het complex wordt gerealiseerd volgens het Wooninc.Plus-concept, waarbij woonplezier, comfort, veiligheid en welzijn centraal staan. Op de begane grond komen verschillende maatschappelijke functies, waaronder een sport/fitnesscentrum, een \'Kulturhus\' met theater/wijkcentrum, openbare bibliotheek, koffiecorner en opleidingsrestaurant voor leerlingen van de ROC. Het ontwerp van IAA Architecten uit Enschede bestaat uit een specifieke vorm met oplopende en gekromde daklijnen, die maken dat  op de verdiepingen onder het dak bijzondere woningen ontstaan.  De gevelvorm wordt extra versterkt door het toepassen van veel glas, doorzichtige, translucente en dichte glanzende panelen. Op die manier ontstaat een abstract uiterlijk met een variatie aan horizontale en verticale belijningen.

Kunstwerk
De projectarchitect Harrie Abels vond echter dat de gevel nog iets extra’s kon gebruiken in de vorm van een kunstwerk. Hij kwam in contact met de plaatsgenoot Hieke Luik, die zich juist in die periode in een kunstatelier in Eindhoven verdiepte in het maken van reliefs en zich de vraag stelde hoe te komen tot bijzonder interessante patronen? Luik houdt zich veelvuldig bezig met vorm en luisterde naar het verhaal van de architect die in de vorm van het gebouw een ‘walrus’ zag. “Ik ben op zijn verhaal doorgegaan en kwam zo tot het ontwerp van de zwemmer.” Om de presentatie zo spannend mogelijk te houden, maakte ze een reliëf, dat later door 3D-Metal Forming werd ingemeten en gescand.

Complex project
Lachend zegt de kunstenares: “Op het eerste oog lijkt het een simpel en vanzelfsprekend verhaal. Maar van tekening en reliëf tot uitvoering heeft heel wat voeten in de aarde gehad. Het begon al met het opnemen van de tekeningen in de computer. De bestanden bleken zo zwaar dat ze zich nauwelijks lieten scanen. Omdat ik zelf een groot voorstander ben van het handmatig tekenen, vond ik dat wel leuk”. Alle 116 zwemmers zijn uitgevoerd in ėėn en hetzelfde formaat. Het ontwerp is echter zo gemaakt, alsof hij zichzelf op diverse delen van de gevels, rond ramen en deuren en op de scherpe hoek van hoofd- en zijgevel, zelf ontmoet. Elke zwemmer is omgeven door een school van zwemmers, zoals je dat ook bij vissen ziet. Op de scherpe hoek van hoofd- en zijgevel zwemmen de beeltenissen naar elkaar toe.

Van model naar mal
Toen het ontwerp klaar was, kreeg 3D-Metal Forming de opdracht om het om te zetten naar de juiste uitvoering. De vorm werd in computer aangepast, zodat hij representatief was voor het vervormen van de aluminium platen. Vervolgens werd de vorm uitgefreesd  en werd in de mal een plaat gevormd. Op de vervormde plaat werden stippelpatronen aangebracht om met fotogrammetrie de rek van de plaat na het omvormen te bepalen. “Het resultaat was verbluffend”, aldus Hugo Groeneveld van 3D-Metal Forming: “Geen scheuren in de platen, die volledig naar tevredenheid van architect, opdrachtgever en kunstenares waren.” Vervolgens werd een matrijs gemaakt om te komen tot het uiteindelijke model van de zwemmer. Het totale kunstwerk is 4.500 m2 groot en opgedeeld in gevelplaten van 2150 x 1250 mm. Het gaat in totaal om 106 zwemmers in twee verschillende houdingen, met verschillende plaatformaten. “Bijna geen plaat heeft dezelfde vorm. Dat maakte de logistiek van productie, aanlevering en plaatsing zeer complex. Het  bijzondere is echter, dat je in het eindresultaat de complexiteit er niet aan afziet.”, aldus Groeneveld.

Uitvoering
Het project de Grijze Generaal werd gebouwd door de bouwcombinatie Hurks Van Straaten uit Eindhoven. De panelen van de zwemmer werden geproduceerd door 3D-Metal Forming, onderdeel van Van Campen Industries B.V. uit Lelystad. Het Delftse bedrijf houdt zich bezig met het realiseren van driedimensionale vormen via het exploderen van materialen. De gevel van het theater van Alphen aan de Rijn is een eerder werk van hen. De montage en uitvoering van de gevel werden verzorgd door Interdam Projects uit Dordrecht.

Montage
Niet alleen de realisatie van de kunstwerkpanelen was bijzonder. Echter ook de vraag die Interdam als montagebedrijf werd gesteld, om de panelen op een dusdanige manier in de gevel te integreren, dat de bevestiging onzichtbaar zou blijven. Na diverse proeven werd gekozen voor een lijmtechiek, die in de vliegtuigindustrie wordt toegepast en enorme krachten kan dragen.

Tekst: Bert Heijnen